praca, ekon. proces złożonej aktywności fiz.-umysłowej człowieka, której celem jest przekształcenie zasobów naturalnych w dobra zaspokajające ludzkie potrzeby; jeden z → czynników produkcji (obok ziemi i kapitału). p. doprowadziła do wykształcenia takich celów, potrzeb i warunków egzystencji człowieka, które są przetworzeniem i rozwinięciem potrzeb materialnych, ukształtowaniem dążeń nowych, właściwych tylko ludziom; każde społeczeństwo na swój użytek tworzy własną definicję p. i człowieka pracującego; p. jest tym, za co uważa ją dane społeczeństwo; w społeczeństwach o gospodarce rynkowej wyróżnia się 3 formy p.: zatrudnienie (w tym praca na własny rachunek), nieodpłatną p. w domu (gł. kobiet, ale także wszelkie czynności typu „zrób to sam”), p. ściśle powiązaną z formą spędzania wolnego czasu oraz p. wolontariuszy, podejmujących celowo zorientowany wysiłek na rzecz środowiska społecznego.

praca (L), fiz. skalarna wielkość fiz. określająca wartość energii wydatkowanej na przemieszczenie ciała materialnego z jednego położenia do drugiego; jeśli kierunek i wartość siły F są stałe, a ciało przebywa drogę s wzdłuż linii prostej tworzącej kąt α z kierunkiem działania siły, to L = Fs cosα; jednostka w układzie SI: dżul (J).

praca interwencyjna, sposób walki z bezrobociem; praca wykonywana przez bezrobotnego w określonym zakładzie pracy w okresie do 6 mies., zorganizowana przez ten zakład wspólnie z Urzędem Pracy.

praca tematyczna (praca motywiczna), muz. rozwijanie i przekształcanie tematu muz. w formie sonatowej, zwł. w jej części środkowej — przetworzeniu.

praca wyjścia, fiz. najmniejsza energia potrzebna do wyprowadzenia elektronu z ciała stałego do otaczającej je przestrzeni; jej wartość jest rzędu kilku ev.

praca socjalna, działalność mająca na celu wspomaganie osób, rodzin, grup społ. w zaspokajaniu ich potrzeb, lepszym dostosowaniu do zasad życia społ., w poprawie pozycji społ.; p.s. jest realizowana gł. w instytucjach pomocy społecznej.

organiczna praca, kierunek działalności publ. w Polsce w okresie porozbiorowym przeciwstawiający legalną obronę pol. bytu nar. (gł. przez pracę mającą na celu rozwój gosp. i kult.) — nielegalnej działalności polit., zwł. walce powstańczej; upowszechnienie haseł p.o. i rozwój instytucji mających na celu ich realizację rozpoczęły się ok. 1840; przedstawiciele, m.in.: K. Marcinkowski w Poznańskiem, L. Sapieha w Galicji, A. Zamoyski w Królestwie Pol.; po upadku powstania styczniowego 1863–64 program p.o. przejął w Królestwie Pol. pozytywizm warsz., w Galicji demokraci galic. (S. Szczepanowski, → Polskie Stronnictwo Demokratyczne), w Wielkopolsce działacze społ. z M. Jackowskim.

praca w ruchu ciągłym, ekon. praca przedsiębiorstw prowadzona bez przerwy we wszystkie dni tygodnia, nie wyłączając świąt; np. wodociągów, elektrowni.

Zjednoczenie Zawodowe „Praca Polska” (Polskie Związki Zawodowe „Praca”), 1927–39 centrala skrajnie prawicowych, nacjonalist. związków zaw.; zwalczało klasowy ruch zaw.; związane z ZLN, SN oraz ONR.

dysertacja [łac.], rozprawa nauk. napisana w celu uzyskania stopnia nauk., np. praca doktorska, praca habilitacyjna.